PUSULASIZ

Piyasalar okyanusta pusulası bozulduğu için yönünü bulmakta güçlük çeken gemileri andırıyor. Piyasaların sıkıntısı sadece sık sık vurgulanan “subprime mortgage” çıkmazı olsaydı, yön tayini daha kolay yapılacaktı. Geri dönüşü olmayan kredilerin, konut piyasası ve finans sektörüne etkisi hesaplanabilirdi. Tüketici güveninin düşen konut fiyatlarıyla ne kadar tahribata uğradığı gözlemlenerek piyasaların yönü tayin edilmiş olurdu.

Pusulanın çalışmamasına, finans sektörünün durmak bilmez yaratıcılığı yol açtı. Şimdi gelin hayal aleminde piyasaları kendimiz düşleyelim.

“ABD’li A bankası likidite bolluğunda kar marjını düşürmemek için riski ve getirisi yüksek mortgage müşterilerine kredi veriyor. Daha sonra bu kredilere dayalı tahvil düzenleyerek satıyor. Satmadan önce likidite bolluğunda tahvilleri sigorta yaptırarak riskini düşürdüğünden, tahvili iyi şartlarda satmayı başarıyor. Bu şekilde likidite bolluğunun dezavantajını, avantaja çevirerek riskten korunup, düşen faizlere rağmen daha karlı hale geliyor.

ABD’li B fonu, yüksek faizli tahvilleri satın alır almaz, Alman yerel kamu bankasına vadeli satıyor. Likidite bolluğunda elindeki fonu iyi fiyata satmakta zorlanan Alman yerel kamu bankası, yüksek faizli tahvillerin alım şartlarını kabullenmek durumunda kalıyor. B fonu bu vadeli sözleşme karşılığında Japon bankasından YEN üzerinden kredi alıyor. Bu arada eldeki tahvillerin değerinin düşeceğini varsayıp satıyor. Vadeli piyasalarda YEN sözleşmesi alıp, kur riskini bir başkasına emanet ediyor. Tahvil satışı ve Japonya’dan aldığı kredi ile yine yüksek riskli ve yüksek faizli, Çin ve Hindistan firmalarına verilen kredilere dayalı Singapur tahvillerini alıyor. Bunları, Arapların ağırlıklı sahibi oldukları Hong Kong firmasının elindeki düşük faizli ABD firmalarına ait tahvillerle takas ediyor. ABD firmalarına ait tahvilleri ise yeni çıkaracağı tahvilinin dayandırıldığı varlıklar olarak kullanıyor. Düşük maliyetle sağladığı nakit ile B fonu ABD’li C firmasının hissesi için “call opsiyonu” alıyor. Bu arada spot piyasada aynı firmanın hisselerini kademeli olarak alıma geçiyor.

ABD’li A bankası ve B fonu bu işlemleri, küresel piyasalarda defalarca tekrarlayarak karlarını artırma imkanı buluyorlar. Amaç yüksek riski başkasına devrederek yüksek kazanç sağlamak ve işler yolunda gidiyor... Yüksek risk elden ele dolaşırken, herkese yüksek kar bırakıyor. Herkes hayatından memnun görünüyor.”

İşte risklerin, küresel piyasalar ve türev araçlar yoluyla nasıl yansıtılabileceğine dair bir düş... Bu düşte, işler kötüye giderse neler olabilir? Çok karmaşık bir yapı, kestirmek zor, pusula bu yüzden çalışmıyor, ama basitçe sonuç hiç hoş olmaz... Arapların risk algılamalarının, yüksek petrol karlarının etkisi ile ciddi biçimde düştüğünü ve riski yüksek alanlara önemli ölçüde yatırım yaptıklarını farz edelim. Şu an bu yatırımların önemli bölümü zarar yazmaya başladı ya da başlıyor, bu durumda petrol fiyatının düşürülmesi konusunda daha dirençli olmaları gerekmiyor mu? Sadece bir örnek... ve daha vahim örneklerde verilebilir...Olay sadece sub-prime tahribatı değil!

En az bu gerçek kadar önemli bir durum ise piyasaların belirsizliğini daha derin hale getiriyor. Finans kuruluşları türev piyasalar aracılığıyla aldıkları riskleri finansal tablolarına yansıtmıyorlar. Muhasebe oyunları oynandığına dair ciddi şüpheler var. Bu ise güven bunalımı yaratıyor... Güven bunalımı finans sektörünü neredeyse çalışmaz hale getiriyor. Reel kesim de olan bitenden nasibini almak zorunda kalıyor.

Bu çıkmazda, FED ve diğer merkez bankaları serbest piyasa kurallarını çiğneyerek finans sektörünü destekledi. Şu ana kadar piyasaları rahatlatacak derecede olumlu yönde bir gelişme sağlanamadı. Eğer küresel krize dönecek bir gelişme olursa, “yalancının mumu misali....”, zamanla kimin ne yaptığı ortaya çıkacak ve belirsizlik ortadan kalkacak...Piyasalar açısından şeffaflığın daha erken sağlanması gerekiyor. Faiz indirimi, likidite enjeksiyonu ve önlem paketleri yanında şeffaflıkta sağlanmalı...Yönümüzün en sağlıklı biçimde tayini için pusulanın çalışır hale getirilmesi gerekiyor.

İMKB dış piyasalara bağımlı ve bu konuda herhangi bir çözüm maalesef bulunmuyor. Asıl önemli konu ise kur riski ve bu konuda en çok konuşması gerekenler, şimdilik sessiz kalmayı ya da bu konunun etrafından dolanmayı tercih ediyorlar.

Sinan PİRİMOĞLU