KALE DÜŞTÜ!

Bugün, global piyasalarda geçtiğimiz yıl ortaya çıkan ciddi belirsizliklerin, yavaş yavaş nasıl berraklaşmaya başladığını irdelemeye çalışacağız. Finansal piyasalarda belirsizlikler birbirine bağlı olup, zaman zaman biri diğerinin tetikleyicisi konumundadır. Bu analiz önümüzdeki günler açısından özellikle bu yönüyle önem taşıyor.

Geçen yıl yaz ayları başında bütün dünya borsalarında ciddi yükselişler görülüyordu. Global yükseliş trendi ivme kazanmıştı. Herkes gayet iyimserdi ve dünya az rastlanır bir büyüme döneminde olduğundan “subprime endişeleri” görmezden geliniyordu. Geri planda ne derece kırılgan bir yapı olduğu Ağustos ayında ortaya çıktı. ABD’de mortgage ödemelerinde algılanandan daha ciddi sıkıntılar olduğu ve bunun ileride daha da büyüyeceği endişesi aniden paniğe yol açtı. Varlığa Dayalı Menkul Kıymet olarak adlandırabileceğimiz, mortgage kredilerine dayalı tahvil piyasası işlemez hale geldi. Bağlı olarak finansal kuruluşlar ciddi sıkıntıya girdiler. Finansal kuruluşlar, bu tahvilleri alım-satım amaçlı ellerinde tutuyorlardı. Ayrıca bu tahvillerin borçlusu olmaları, ciddi bir açmaz içine girmelerine yol açtı. Yeni tahvil çıkarmaları zorlaşırken, elde tuttukları tahvillerde satılamaz hale gelmişti. Ödeme planları alt üst olmuştu. Piyasada güven kalmadığı için likidite krizi çıktı. FED imdada yetişti, faizlerin düşüşü ve piyasaya likidite enjekte edilişi problemin atlatıldığı izlemini verdi. Ancak endişeler devam ediyordu...

Finansal piyasalarda bu gelişmeler gözlemlenirken, ekonominin geri kalanında işler yolunda görünüyordu. Bu görüntü ise güçlü tüketim sayesinde elde edildi. Genel kanı; güçlü tüketim, karları, bağlı olarak yatırım ve istihdamı arttırdığı için büyüme sıkıntılı finansal sektöre rağmen devam ediyordu. Finansal sektörde yaşanan sıkıntılar petrol zengini ülkelerin bu sektöre sermaye enjekte edişi ile ortadan rahatlıkla kalkabilirdi ve son dönem artan petrol gelirleri bunun gerçekleşmesine zemin hazırlamıştı.

Tüketim; ABD’nin GSYİH’nın % 70 olduğundan, ekonominin atar damarı konumundaydı ve ABD halkı Ağustos’ta yaşananlara rağmen tüketmeye ara vermedi. Bu durum piyasada ciddi görüş ayrılıklarına yol açtı. İyimserlere göre güçlü tüketim, büyümenin devamı demekti. Veriler tüketim ve istihdamın güçlü olduğu yönünde geliyordu. Gerçekten, tüketim, finansal sektördeki kaosa rağmen GSYİH’nın büyümesine yol açıyordu. İyimserler kazanır gibiydi. Bu tabloda Dow Jones, Ekim ayında hızlı bir yükseliş daha yaptı. Bu hızlı yükselişin ardından soluklanma dönemine girildi. Soluklanma döneminde istihdam verileri aniden işsizliğin arttığı yönünde gelince, görüş ayrılıkları adeta zirveye çıktı.

Aralık ayı ABD ekonomisi için en yoğun tüketimin yaşandığı dönemdir. Bu dönemde thanksgiving, christmas ve yeni yıl yüzünden uzun tatil ve alışveriş ortamı doğar. Bu dönem doğal olarak tüketicinin gelecek yıla yönelik test edileceği bir dönemdir. ABD perakende satış şirketlerinin satışları genelde geçtiğimiz Aralık ayında beklenenin altında kaldı. ABD’de kredi kartları ve araba kredileri dönüşlerinde ciddi erozyon görülmeye başlanıldığı duyuruldu. Problem konut piyasasının dışına taşmıştı. Kısaca ABD’de tüketim parlak dönemini geride bırakmıştı. İyimserlerin sesi, soluğu kesildi. Kale düşmüştü...

Piyasalarda bu gerçeğe bağlı olarak bir geri çekilme yaşanacağı belliydi. ABD bunu piyasalarına gecikmeden yansıttı ve yansıtmaya devam ediyor. Düşüşün bu seviyelerde kalmayacağını ve gevşemenin Dow Jones’da 12.000 altının görülmesine kadar devam edeceğini tahmin ediyoruz. FED’in bu ortamda geçici bahar havası yaratma dışında trend üzerinde bir etkisi olmayacağı kanısındayız. 21. yüzyılın başında, İMKB dünyadan, global finansal piyasalarda ABD’den bağımsız olmadığından, paralel hareketleri İMKB’de de göreceğiz.


Sinan PİRİMOĞLU