PE Etkisi

Mazisi asırlar ile ölçülen hisse senetleri piyasalarında, yatırım kararlarında en geçer akçe Fiyat/Kazanç oranı ya da uluslararası piyasalardaki kısaltılmış adıyla PE olan Price/Earnings rasyosudur. Hisse senedi değerlendirmelerinde çok farklı faktörler ve bunlara dayalı modeller geliştirilmesine rağmen, PE halen en çok itibar gören piyasa indikatörüdür. Bugünkü yazımızın başlığının “PE Etkisi” olmasına ise son piyasa ortamı yol açtı. Göreceli olarak, bugünlerde durulan piyasalarda, Fiyat/Kazanç oranlarının, önümüzdeki bir iki ay içinde piyasa gündeminde, resesyon ya da kredi daralmasından daha etkili olma olasılığı var. Bu yazıda, karların ya da buna bağlı olarak Fiyat/Kazanç oranlarının, bu yeni döneme has ortamda, hisse senetlerine yatırım kararlarında nasıl etkili olacağını tartışacağız.

FED’in son hamlelerinden sonra piyasalarda ve özellikle mali sektörde panik havası dağıldı. FED’in müdahaleleri, iki ana hamle üzerine kuruluydu. Önce likidite enjekte edilerek, likidite sıkışıklığı giderilmeye çalışıldı. Ardından, sorunlu konut kredisine dayalı tahvillerin geçici olarak FED’in bünyesine alınması ile tahvil piyasası ve oyuncularına piyasada işlerlik sağlanılmaya çalışıldı. Bu şekilde mali sektör panik ortamından kurtulup, normal halinde işleyecekti. Bu ise mali sektörün yaşadığı panikten payını alan hisse senetleri piyasasını olumlu etkileyecekti. Piyasalar geçici de olsa para kazanabilecek ortamı yakalayıp, reel kesimde yavaş yavaş görülmeye başlanılan durgunluğun hafifçe atlatılmasına yardımcı olacaktı.

Aslında hisse senetleri piyasası açıklanmış kar rakamlarına bakıldığında çıkışa hazırdı. Bunun ötesinde açıklanacak şirket karları, mali sektör dışında tatmin edici düzeylerde bekleniyordu. Mali sektör dışındaki karlar değerlendirildiğinde, Dow Jones 13000’ni aşabilirdi. FED’in hamleleri paniği dağıtmayı başardı. Bazıları bunu “en kötüsü geride kaldı” şeklinde yorumladı, aynen Eylül 2007’de olduğu gibi...ABD’de olumsuz çıkan verilerde resmen gözardı edilmeye başlanıldı. Haftalık işsizlik başvuruları 400.000’ni aşmasına rağmen piyasalar buna sert tepki göstermedi. Yani artık sadece karlara bakılarak yatırım yapılacak ortam geri gelmişti ve kar beklentileri ise olumluydu...

Ancak son günlerde Dow Jone’un 12700 direncini aşamadığını görmekteyiz. Bir spekülatör olan SOROS, konut kredilerinin tetiklediği mali sektör zararının 1 trilyon Dolar’a ulaşacağını söylemekte, bundan daha dikkat çekici olan ise spekülatörü, IMF’nin teyid etmesiydi. Yani en kötünün geride kaldığını söylemek için henüz erken...Sonraki yazılarımda bu konuya daha detaylı değineceğiz. Şimdi önümüzdeki günlere ait senaryoyu irdelemeye devam edelim.

Yukarıda belirttiğimiz şekilde, piyasaya “tam zamanı, şirket karları iyi, al denildi”. Karların yüksek, Fiyat/Kazanç oranının ise düşük olduğu vurgulandı. İMKB’ye bu açıdan bakarsak 2007 yılında şirketlerin çok önemli karlar elde ettikleri, bu karlar ile hisse fiyatlarının yukarı yönlü ciddi potansiyeli olduğu düşünülebilir. Burada dikkat edilmesi gereken 2007 karları ile yapılacak değerlendirmenin, 2008 için sağlıklı olmayacağı sonucudur. 2007 yılı, küresel piyasaların likidite bolluğu etkisi ile zirve yaptığı yıldır. Likidite bolluğu, varlık fiyatlarını ve şirket karlarını maksimize etti. Küresel piyasalarda görülen bu etki İMKB’ye aynen yansıdı. Küresel piyasalarda genel olarak görülmeyen bir başka etki, kambiyo karları da, İMKB şirketlerini genelde daha karlı hale getirdi. İMKB’de birçok şirket, faaliyet karının üzerinde karı, faaliyet dışı kalemlerden, iştirak satışından ve kambiyo karından sağladı. Faaliyet karlarındaki artışların mütevazi kaldığı dahi söylenebilir. Yüksek iştirak satış ve kambiyo karları ise küresel likidite bolluğunun sonuçlarıydı.

2008 yılında, küresel likidite bolluğunun, en azından tartışmasız ilk yarı için bittiği görülmektedir. 2008’in en azından ilk yarısında İMKB şirketlerinin karlarında azalışlar görülmesi sürpriz olmayacaktır. Bu durumda, 2007 karına bakarak hisse değerlendirmesi yapmak, riski yüksek bir yaklaşım olacaktır. Bütün zamanların en ünlü yatırımcısı Warren Buffett hakkında bir söylenti vardır. Hisse karına dayalı yatırım yapan Buffett, açıklanan kar rakamı ile henüz açıklanmamış döneme ait beklediği kar rakamlarını bir arada değerlendirmeye alarak yatırım yapmaktadır. Bu değerlendirmede gerek açıklanan kar rakamları ve gerekse beklenen kar rakamları yatırım kararına etki etmesine rağmen, açıklanan kar rakamlarının, modelde daha yüksek ağırlıkta yer alması sağlanmaktadır. Bu ise “eldeki kuş, daldaki kuş” yaklaşımına dayalı bir stratejidir. Bu ve benzeri şekilde karlara dayalı hisse değerlendirmesinde değişik yaklaşımlar kullanılabilir. Ancak şu anda yapılmaması gereken, salt 2007 kar rakamlarına bağlı kalınarak hisse alımı gerçekleştirilmesidir.

GE karının geçen hafta hayal kırıklığı yaratması, özellikle dikkat edilmesi gereken bir konudur. Senaryo, karların yatırımcıları tatmin edeceğine, bunun ise yeni bir orta vadeli çıkış trendine yol açacağına dayalıdır. Eğer ABD şirketlerinin karları beklenilenden kötü gelmeye devam ederse, bu senaryo rafa kalkacaktır. Fiyat/Kazanç oranlarına dayalı bir-iki aylık alım, karlar üzerine ABD’den olumlu haberler geldiği sürece “abartılı beklentiler” taşınmadan, yapılınabilir.