|
Sürü Davranışı
İnsan davranışlarını kolektif ve bireysel seviyede analiz edebiliriz. Kolektif
davranış, insanların irrasyonel davranışlarıyla ilgilenir ve genellikle piyasada
meydana gelen “aşırı” değişikliklerle bağlantılıdır. Yatırımcının sürü davranışı
ve fiyatların aşırı şişmesi bu davranışlara birer kanıt teşkil eder.
Sürü davranışı büyük bir grup yatırımcının kendi bilgilerinden bağımsız bir
şekilde diğer yatırımcıların gözlemlerine dayanarak aynı yatırım seçimini
yapmalarıdır. Bu büyük sosyal taklit, bazen beklendiği kadar olumlu
sonuçlar üretmemektedir.
Son finansal krizlerin olumsuz sonuçlarında, “sürü davranışı” kavramı finansal
terimde olumsuz bir kavram haline gelmiştir. Yatırımcılar ve fon
yöneticileri yeterli bilgiye sahip olmadan riskli işlere giren ve zor
durumu gördüklerinde hemen kaçma eğilimi gösteren sürüler olarak
tanımlanmışlardır. Bazı piyasa yapıcıları, piyasa katılımcılarının sürü
davranışıyla beraber volatiliteyi artırdığını, piyasaların dengesini bozduğunu
ve finansal piyasaların kırılganlığını artırdığını öne sürmüşlerdir. Bu durumlar
şu soruları ortaya çıkarmaktadır: Giderek artan oranda aynı bilgiye sahip kar
maksimize eden yatırımcıların eş zamanlı ve benzer şekilde davranmaları neden
şaşırtıcıdır? Bu tür davranışlar nispeten şeffaf piyasalarda piyasa disiplininin
bir parçası mıdır, yoksa diğer faktörlere mi bağlıdır?
Bir yatırımcının diğerlerini taklit etmesi için, diğerlerinin yaptıklarının
farkında olması ve diğerlerinin yaptıklarından etkilenmesi gerekir. Sezgisel
olarak, bir birey diğer yatırımcıların kararlarını bilmeksizin yatırım yapacak
olursa, ancak diğer yatırımcıların öyle yapmamaya karar verdiğini öğrendiğinde o
yatırımı yapmazsa sürü davranışı gösterdiği söylenebilir. Diğer yönden,
diğerlerinin yatırım yaptığı bilgisi onun kararını yatırım yapmamaktan yatırım
yapmaya değiştiriyorsa sürü davranışı göstermiş olur. Kar veya faydasını
maksimize etmek isteyen bir yatırımcının diğerlerini gözlemledikten sonra
etkilenmesinin birkaç nedeni vardır: İlk olarak, diğerleri yatırımın getirisi
hakkında bir şeyler biliyor olabilirler ve davranışları bu bilgiyi ortaya
çıkarabilir. İkinci olarak, imitasyonun ödüllendirildiği ücret ve istihdam
politikalarının başkaları adına yatırım yapan para yöneticilerini etkilemesi ile
ilişkilendirilmektedir. İmitasyonun diğer bir nedeni de, bireylerin uyum için
sezgisel bir tercihe sahip olabilmesidir.
Yukarıdaki tanımlamaya göre sürü davranışı, yatırımcıların diğerlerinin
davranışlarını kopyalama eğilimi sonucu ortaya çıkmaktadır. Bunun grupların
benzer karar verme problemleriyle ve bilgi gruplarıyla karşı karşıya
kaldıklarında aldıkları benzer kararlardan, “sahte sürü davranışı”, ayrılması
gerekir. Yine de bu iki kavramı birbirinden ayırmak zordur, çünkü çok sayıda
faktörün bir yatırımcının kararını etkileme potansiyeli vardır.
Örneğin; faiz oranlarının aniden artması ve hisse senetlerinin çekici bir
yatırım aracı oluşunun azalması gibi durumlarda “güdülü sürü davranışı” ortaya
çıkar. Değişen koşullar altında yatırımcılar portföylerinde küçük bir oranda
hisse senedi tutmak isteyebilirler. Bu durum yukarıdaki tanıma göre bir sürü
davranışı değildir, çünkü; yatırımcılar diğerlerinin davranışlarını
gözlemleyerek kararlarını değiştirmemektedirler. Onun yerine faiz oranlarını
artması gibi herkes tarafından bilinen bir bilgiye göre hareket etmektedirler.
Haftaya Bakış
Geçen hafta FED beklentiler doğrultusunda faiz oranlarını 50 baz puan düşürse de
açıklanan ekonomik verilerin olumsuz gelmesi satışları durduramadı. Satışların
artmasında özellikle tarım dışı istihdam verisinin, beklentilerin (+70 bin)
tersine 17 bin kişi azalmasının etkisi oldu. Piyasalara doping etkisi yapan
gelişme ise Microsoft’tan geldi. Microsoft’un Yahoo’ya yapmış olduğu $ 44.6
milyar teklifin, Yahoo’nun piyasa değerinin çok üzerinde olması, Dow’un
çıkışında etkili oldu. İMKB haftanın son gününü %4.11’lik artışla kapatmasına
rağmen, haftalık değer kaybı %2.30 olarak gerçekleşti.
Pazartesi günü piyasalar ABD’den gelecek fabrika siparişleri ve enflasyon
oranlarını bekledi. Asya’da özellikle Japonya ve Çin’de piyasalardaki olumlu
hava İMKB’nin de güne 45.233 seviyesinden başlamasına neden oldu. Gün boyunca
yaklaşık 600 puanlık bir bant içerisinde hareket eden İMKB endeksi günü 1268
puan ve %2.85 artışla 45.720 seviyesinden kapattı. Günlük para girişi 37 milyon
YTL olarak gerçekleşti. Saat 17:00’de ABD’den fabrika siparişleri ve tüfe-üfe
oranları açıklandı. Amerika’da aralık ayı fabrika siparişlerinde beklentiler
doğrultusunda %2’nin üzerinde (%2.3) bir artış yaşandı. Bazı kesimlerin
beklentisi ise %2.6 artış yönündeydi. Açıklanan veri beklentilerin altında kalsa
da piyasaları olumsuz etkilemeyeceğini düşünüyorum. Saat 18:40 civarında Dow
%0.39’luk bir düşüşle 12.693 puanda seyrediyor. Enflasyon oranlarına
baktığımızda ise elektrik ve doğalgaza yapılan zamlara rağmen giyim grubundaki
düşüşler enflasyonun yılın ilk ayında beklentilerin altında kalmasına neden
oldu. TÜİK verilerine göre tüfe %0.80, üfe %0.42 artış gösterdi. Bugün Dow
12.700 üzerinde bir kapanış yaparsa ve Asya borsalarında da olumlu kapanışlar
görürsek, Salı gününe büyük olasılıkla yükselişle başlayacağız. Tabi ki yarın
piyasaları etkileyecek olan veriler de var. Bunlar; euro bölgesi Aralık ayı ve
yıllık perakende satış verileri, ABD imalat dışı ISM endeksi. Çarşamba günü ABD
verimlilik endeksi ve perşembe günü de ABD’de bekleyen ev satışları verileri
haftaya yön verecek gelişmeler olacak.
Teknik olarak baktığımızda; İMKB’de hala teknik göstergelerin bir çoğunun yönünü
yukarı çevirmesine rağmen alım için gerekli direnç seviyelerini kırılamadığını
görüyoruz. Desteklerimiz 43.500 ve 42.000 seviyelerinde bulunuyor. Dirençlerimiz
ise 46.300 ve 48.000 seviyelerinde bulunmakta.
Dow’a teknik olarak baktığımızda ise, İMKB’den daha güçlü teknik göstergeler
göze çarpmakta. Son olarak Dow, 13.380 seviyesinden verdiği al sinyalini
korumakta. Bu sinyali 12.500 direncini kırarak sağlamlaştırdığını görüyoruz. Dow
için önemli direnç seviyeleri 12.750 ve 13.000 puanda bulunmakta.
|
