Piyasaların Aşırı Tepkisi

Portföy oluşturmadan önceki dönem içerisinde, en düşük (en yüksek) getiri sağlayan hisse senetleri sonraki dönemde, piyasanın geneline oranla yüksek (düşük) bir performans göstermektedir. Yatırımcılar, anormal kâr değişimlerini (yani çok iyi ve kötü haber açıklanmasını), olması gerektiğinden daha yüksek ya da düşük fiyatlandırılmakta ve bu fiyatlandırma davranışını takip eden üç ya da beş yıl gibi uzun bir sürede, önceden aşırı bir biçimde düşük fiyatlandırılmış hisse senetleri önceden aşırı bir biçimde yüksek fiyatlandırılmış hisse senetlerine oranla % 5-10'a varan daha yüksek bir getiri sağlamaktadır.

Tecrübesiz yatırımcılar yeni veriye (ilana, habere) eski verilerden daha çok önem verme eğilimindedirler. Bu durum hisse senedi fiyatlarının gerçek değerlerinden sapmasına ve aşırı tepkiye neden olmaktadır. Bu nedenle hisse senedi fiyatlarındaki sıra dışı hareketler, fiyatların gerçek değerlerine çekilmesi için zıt doğrultuda bir fiyat hareketini izleyecek ve ilk fiyat hareketi ne kadar sıra dışı olursa, sonraki düzeltme de o kadar büyük olacaktır. Örneğin; birkaç haftada %50’nin üzerinde prim yapan bir hisse senedi ne kadar hızlı yükseliş yaptıysa, fiyatların düşüşü de aynı hızda gerçekleşecektir.

Böyle bir olay, yatırımcıların ilk dönemde aşırı tepki vermelerine ve sonradan yanlış fiyatlandırdıklarını anladıkları hisse senetlerinin fiyatlarını, gerçek değerlerine doğru uzunca bir sürede çekerek hatalarını gidermeye çalıştıkları için aşırı tepki verme hipotezi (overreaction Hypotesis) olarak isimlendirilmiştir.

Bu kavram temelde iki önermeden oluşmaktadır. Yatırımcılar kendilerinde büyük ilgi ya da kaygı yaratan yeni bilgiye, fiyatlarda abartılı bir değişiklikle karşılık verirler ve yeni bilgiyi dikkatli bir biçimde değerlendirdikten sonra hisse senedi fiyatlarını zıt yönde hareket ettirerek düzeltirler.

Aşırı tepki vermenin nedeni, piyasanın kar yoluyla yansıtılan bilgiyi rasyonel olarak değerlendirmeyerek, etkin olmayan bir tepki göstermesidir. Nitekim muhasebe bilgi sisteminden sağlanan bilgilerle ilgili olarak elde edilen kanıtlar, piyasanın genelde, finansal bilginin anlaşılması ve yorumlanmasında sınırlı yeteneğe sahip ve nispeten tecrübesiz bireysel yatırımcılardan oluştuğu şeklindeki yaygın kanaati güçlendirmektedir.

İMKB’ye baktığımızda yıl başından bu yana %18’e varan bir düşüş görüyoruz. Bu oranın diğer ülkelerin borsalarıyla kıyaslandığında çok yüksek olduğunu görüyoruz. Acaba haberlere aşırı tepki mi veriyoruz, yorum yapma kabiliyetimiz mi zayıf, yoksa bu bir sürü psikolojisi mi?