ÖNYARGILAR ve OPTİMİZM

Bireylerin akılcılıktan ayrılmalar gösterdiği durumlar bilişsel anormallikler olarak adlandırılmaktadır. Psikologlar ve davranışsal araştırmacılar tarafından devamlı olarak insanların karar verme sürecinin halen sistematik ve irrasyonel eğilimlere maruz kaldığı hakkında kanıtlar ortaya konmaktadır. Bu önyargıların sadece eğitimsiz ve zeki olmayan insanlarla sınırlı olmayıp; toplumun tüm kesimlerini anlaşılmaz bir tutarlılık ve süreklilikle etkilediği öne sürülmektedir.

Bilişsel önyargılar aşağıdaki koşulların varlığında ortaya çıkmaktadır:

a)Zihinsel bir soruya doğru cevabı belirlemede bazı resmi ilkelerden yararlanma durumunda,
b)Fiziki araçların yardımı olmaksızın soruları cevaplarken sezgilerin kullanılması durumunda,
c)Yargı sonucu ortaya çıkan cevapla, doğru cevap arasında sistematik farklılıklar ortaya çıktığında.

Optimizm (İyimserlik) Önyargısı

Asimetrik etkileri olan bir diğer önyargı da optimizm önyargısıdır. Çoğu insanın inançları optimizm önyargısına maruz kalmıştır. Optimistler kendi yeteneklerini abartırlar. Ayrıca optimistler kendi kontrolleri altında olmayan olayların kötü sonuçlarını da düşük tahmin ederler. Optimistler ayrıca kontrol yanılsaması eğilimindedirler. Örneğin; kendi kaderlerini kontrol etme derecesini abartırlar. Toplumsal olaylarda ise şansın rolünü düşük tahmin etme eğiliminde olmakta ve şans olaylarını yanlış algılamaktadırlar.

Aşırı güven ve optimizm, insanların olayları kontrol ederken bilgilerini abartmalarına, riskleri olduğundan az görmelerine ve kendi yeteneklerini abartmalarına neden olmaktadır. Ayrıca insanları istatistiksel sürprizlere karşı savunmasız bırakmaktadır.

Deneysel kanıtlar analistlerin kazanç tahminlerinin ortalamada optimistik ve geçmiş hatalarla pozitif korelasyon içinde olduklarını göstermektedir. İrrasyonel davranış hakkında bir çok tanımlamalar sunulmuştur. Bir aracı kurum adına çalışan bir analistin, herhangi bir şirket için optimistik kazanç tahmini, yatırımcıları şirket hisselerini alma yönünde teşvik edecek ve bu durum da aracı kurum komisyonlarını artıracaktır. Öte yandan kötümser bir tahmin ve bununla ilgili satış tavsiyesi daha düşük işlem hacmine ve dolayısıyla daha düşük komisyon gelirine neden olacaktır. Bu nedenlerden dolayı analistlerin optimist olma konusunda güçlü dürtüleri bulunmaktadır.

İkinci olarak optimizm, şirketlerle karlı ve faydalı yatırım bankacılığı ilişkileri sürdürme isteğinden de kaynaklanmaktadır. Analistler yatırım bankacılığı işine getirildiği zaman maaşlarından daha fazla prim almaktadırlar.

Üçüncü olarak optimizm, analistlerin takip ettikleri firmaların yönetimleri ile iyi ilişkiler kurma ihtiyacından kaynaklanmaktadır. Analistler izledikleri şirketlere ilişkin doğru ve zamanlı bilgi için şirket yönetimine bağımlı olmakta ve şirketler kendi hisselerine ilişkin negatif sonuçlar sunan analistlere karı bunu tehdit unsuru olarak kullanmaktadırlar. Bu tehditler analistlerin bilgi alma isteğini reddetme, şirketin toplantılarına çağrılmama ve hatta fiziki olarak zarar vermeye kadar gidebilmektedir.

Bir başka açıklamaya göre, analistler yönetime erişimi ve tahmin doğruluğunu geliştirebilmek için optimizm göstermektedirler. Mesleki geleceği tahminlerinin doğruluğuna bağlı olduğu kabul edilen analistler için enformasyonel çevreye ilişkin belirsizlik arttıkça ve bilgi kaynağı olarak yönetsel erişime daha fazla bağımlı olanların daha fazla optimist oldukları öne sürülmektedir.

Yukarıdaki açıklamalar, optimistik tahminlerin maliyeti sorununu dikkate almamaktadır. Analistin optimistik kazanç tahmini için kararı, maliyet ve fayda kıyaslamasına dayandırılır. Faydalar öncelikli olarak yüksek komisyon ve iyi yönetim ilişkilerinden elde edilirken, maliyetler ise analistin saygınlık ve yasal sorumluluğu ile ilişkilendirilir. Optimist bir tahmin yapmanın maliyeti faydaları aşıyorsa, optimizm daha az görünecektir ya da olmayacaktır. Bu durum iflas etmesi beklenen firmalar düzeyinde ele alınmaktadır.