ÖNYARGILAR 2

Tutuculuk Önyargısı

Bazı şeyler değiştiğinde, insanlar bu değişikliklere ayak uydurmada yavaş kalma eğilimindedir. Diğer bir ifadeyle, bu şeylere sıkı sıkıya bağlı kalırlar. Bazı şeyler değiştiğinde insanlar tutuculuk önyargısı nedeniyle düşük reaksiyon gösterebilirler. Ancak eğer yeteri derecede fazla örnek olursa, tutumlarını düzeltecekler ve belki de uzun vadeli ortalamayı düşürerek fazla reaksiyon göstereceklerdir. Tutuculuk önyargısı kısa vadede yatırımcıların düşük reaksiyon göstermelerine ve uzun vadede geri dönüşlere neden olmaktadır.

Yapılan araştırmalarda belirlenen tutuculuk önyargısı, yatırımcıların önceki bilgilerini yeniledikleri zaman duydukları yeni bilgileri fazla önemsemediklerini belirtmektedir. Eğer yatırımcılar bu şekilde davranırlarsa, fiyatlar bilgiye bağlı olarak yavaş bir şekilde düzelecektir. Ancak bilgi tam olarak fiyatlara dahil edildiğinde, hisse senetlerinin getirileri hakkında daha fazla tahmin yapılamayacaktır.

Örneğin şirketler belli bir dönem sonunda mükemmel veya çok kötü kar/zarar rakamları açıkladıklarında, piyasa bu bilgiye bir süreliğine fazla önem vermeyecektir. Bu nedenle fiyatlar tam bilgiyi yansıtmada yavaş kalacaklardır ancak orta vadede bu durum fiyatlara yansıyacaktır.

Aşırı Güven

Araştırmacılar insanların kendi bilgi, beceri ve yeteneklerini abartma eğiliminde olduklarını belirtmişlerdir. Bu özellikle kendi uzmanlık alanı dışındaki alanlarda geçerlidir. İnsanlar olayları tam olarak tahmin edebilmek için sınırlı yeteneğe sahip olduklarını anlasalar bile, bu genel bilgilerini uygun güven seviyesini ayarlama eğiliminde değildirler.

Beklenen gelecek fiyat değişiklikleri hakkında yatırımcılar aşırı güvene sahiptirler ve bu kararlar üzerinde hareket etmeye aşırı gönüllülükleri vardır. Ardından bu aşırı güven piyasada etkili bir güç haline gelir. Sezgisel aşırı güvenin piyasalarda etkili bir güç olduğu hakkında bir çok kanıt bulunmaktadır. 19 Ekim 1987’de hisse senedi piyasalarının düşmesinin hemen ardından hem bireysel yatırımcılara hem de kurumsal yatırımcılara bir anket uygulanmıştır. Yatırımcılara “o gün tekrar geri dönüş yaşanacağı düşüncesine kapıldınız mı?” sorusuna, bireysel yatırımcıların %29,2’si ( bunların %47,1’i o gün hisse senedi alanlar) ve kurumsal yatırımcıların %28’i (bunların %47,9’i o gün hisse senedi alanlar) evet yanıtını vermişlerdir. Ardından onları böyle düşünmeye sevk eden şeyin ne olduğu sorulduğunda, yazdıkları cevaplardan anlaşılan tek şey sadece sezgiyle tanımlamadır. Sonuç olarak psikologların çalıştıkları sezgisel yargılar piyasanın yönünü belirlemede çok önemlidirler.

Yükleme Önyargısı

İnsanlar başarılarını kişisel yeteneklerine, başarısızlıklarını ise diğerlerinin yaptıklarına veya kötü şansa bağlamaktadırlar. Son başarıları sonucu kendi aşırı güvenlerini artıran yatırımcılar daha aktif ve daha spekülatif bir şekilde işlem yapacaklardır.

Herkes tabii ki hata yapar, ancak neden aşırı güvene sahip insanlar daha fazla hata yaparlar? Üstelik neden yatırımcılar hatalarından dersler çıkarmazlar?

Aşırı güvene sahip yatırımcıların daha sık işlem yapma eğiliminde oldukları görülmektedir. Çünkü kendi işlem kabiliyetlerine inanırlar ve ayrıca kendi özel bilgilerinin değerini ve doğruluğunu abartırlar. 1991/96 yılları arasında 60.000’in üzerinde kişi hakkında yapılan çalışmada fazla işlem yapmanın zararları belgelenmiştir. Daha sık işlem yapanların, daha az işlem yapanlara göre piyasa getirisinin daha gerisinde kaldığını gözlemlenmiştir. Bu düşük performansın temel sebebi de yüksek işlem maliyetlerinden kaynaklanmaktadır.

Öğrenme sürecinde bu önyargı, aşırı güvenin neden sürekli var olduğunu açıklar. Bu tür bir etki, aşırı güven duyan yatırımcılar para kaybetseler dahi aşırı güvenin öneminin dinamik bir şekilde kalmasını sağlama eğilimindedir.

Bilgi Yanılsaması

İnsanların daha fazla bilgiye sahip olmakla tahminlerinin doğruluğunun artacağına inanma eğilimi bilgi yanılsamasıdır. Herhangi bir konuda daha fazla bilgi edinme bireyin bilgisini artırmak ve daha iyi kararlar vermesini sağlamakla birlikte, bu kural her zaman geçerli değildir. Bunun üç temel nedeni vardır:

1. Bazı bilgiler tahmin etmeye yardımcı olmadığı gibi, yanlış yönlendirebilmektedir.
2. Çoğu insanlar bu bilgiyi yorumlayacak eğitim, tecrübe ve beceriye sahip olmayabilir.
3. İnsanlar yeni bilgiyi önceki inançlarını ve görüşlerini doğrulayacak veya destekleyecek yönde yorumlama eğiliminde olmaktadır.

İnsanlara tahmin veya değerlendirme yapacakları zaman daha fazla bilgi verildiğinde, tahminlerinin kesinliği, tahminlerde kendilerine olan güvenlerinden çok daha yavaş gelişme eğilimindedir. Tahminlerin doğruluğu daha iyi karar verme olanağı sağlarken, ek bilgi, bilgi yanılsamasına ve önyargılı hükümlere neden olan aşırı güvenin gelişmesine yol açabilir.

Çoğu zamanlarını bilgi toplayarak geçiren yatırımcılar, genellikle kendilerini akıllı yatırımcılar olarak değerlendirirler. Akıllı bir yatırımcı faydasız bir bilgi için çok fazla zaman harcamayacağı için topladıkları bilgilerin yararlı olduğuna inanırlar.