İrrasyonel Sürü Psikolojisi

Yatırım yaparken yaptığımız yanlışları açıklamaya devam ediyoruz. Geçen hafta kısaca sürü davranışından (psikolojisi) bahsetmiştik. Bu hafta sürü psikolojisinin bir çeşidi olan irrasyonel sürü psikolojisinden bahsedeceğiz.

Taklit etme, sosyal baskı gibi davranışlar sosyal bilimciler tarafından çok çeşitli bağlamlarda ele alınmıştır. Daha sonra, bu kavramlar yatırımcıların finansal piyasalardaki irrasyonel davranışlarını açıklamada da kullanılmaya başlanmıştır.

“Fiyatlar neden çok dalgalı seyretmektedir?” ya da “hisse fiyatları kazanç haberlerine neden aşırı reaksiyon ya da düşük reaksiyon göstermektedir?”. Geleneksel finansta bu çelişkiler kurumsal nedenlere, veya risk primindeki değişimler gibi rasyonel nedenlere bağlanırken; irrasyonel yaklaşımda ise tamamen ekonomik verilerdeki değişimlere bağlanmayan fiyat dalgalanmaları olabilmektedir. Önyargıların üstesinden gelme konusunda büyük bir engel, doğrudan yatırım kararlarında irrasyonel olan kişinin aynı şekilde yatırım tavsiyesi araştırma konusunda irrasyonel davranma olasılığının olmasıdır.

Yatırımcılar; kendi bilgisi grubun bilgisi ile çeliştiği zaman sıkıntı ve endişe duymakta, fakat dışlanma ve diğerlerinin onun yetersiz olduğuna inanması endişesiyle grup kararına uyum göstermektedir. Genel olarak gizlilik azaldıkça, uyumun da arttığı öne sürülmektedir. Aykırı davranışlar grup çıkarlarına ihanet olarak gözükmekte ve reddedilme eğilimi taşıdığı için, aykırı olarak görülme endişesi sürü davranışını da artırmaktadır.

Sosyal baskı bireyin yatırım kararlarını, dolayısıyla yatırım davranışlarını da etkilemektedir. Birey çeşitli hisselere ilişkin diğer insanların fikirlerini öğrendikçe, bu durum sosyal konsensüs oluşturmaktadır. Birey ve diğerleri bu konsensüs üzerine hareket ettikçe, sürü davranışı gelişmektedir. Sürü ile hareket etmedeki temel sorun psikolojik önyargıları artırmasıdır. Sürü davranışı bireyin kararlarının dikkatli ve özenli formal analizler yerine, sürü hissine kapılarak yatırım kararları vermesine neden olmaktadır.

Yatırım yapmanın sosyalizasyonu, yatırımcıların karar verirken hızlı hareket etmek zorunda olduğu düşüncesi ortamını yaratmıştır. Finansal ve ekonomik bültenleri izleyenler zamanlama ve hızlı olmanın gerekliliği vurgulaması altındadır. Sürü ile hareket etmek için duyulan haberlerin ardından anlık kararlar verme yatırım olmayıp, işlem yapmaktır. İşlem yapma da tıpkı bahis gibi duygusal reaksiyonları artırmakta ve psikolojik önyargıları harekete geçirmektedir. Duygulara dayalı yatırım yapıldığında da genellikle yapılan yatırım düşük getirilerle sonuçlanmaktadır.

Bu psikoloji özellikle seans salonlarında karşımıza sıkça çıkmaktadır. Seans salonuna giden bir yatırımcı orada bulunan yatırımcıların verdikleri kararları kendisi için birinci derecede önemli saymakta ve onların doğrultusunda karar vermeyi tercih etmektedir. Yapılan yatırım sonucu zarar edilse bile bu zararda yalnız olmadığı için kendini, kendi başına karar verip zarar ettiği zamandan daha rahat hissetmektedir. Yatırımın karla sonuçlanması durumunda ise yatırımcının sürüye (diğer yatırımcılara) güveni artacak ve diğer yatırımlarında irrasyonel davranışına devam edecektir. Bu davranış bir yatırım davranışı olmayıp, yukarıda belirttiğimiz gibi sadece işlem yapma davranışıdır.

Şimdi de İç Dinamikler

Artık “resesyon” terimini yatırım yapan herkes kullanır oldu. Peki “resesyon” kavramının aslında tam olarak neyi ifade ettiğini biliyor muyuz? Kısaca açıklama ihtiyacı duydum.

“Recession”, kelime anlamı olarak geri çekilme, gerileme, piyasalarda durgunluk ya da fiyatlarda düşüş olarak ifade edilmektedir. Bir ülke ekonomisi resesyon içerisinde bulunduğunda toplam talep yetersizliğinden dolayı toplam arz-talep dengesizliği oluşmaktadır. Bu durumda ülkede işsizlik artacak ve doğal olarak da genel fiyatlar düzeyinde bir azalma eğilimi görülecektir. Az önce bahsettiğimiz üzere durgunluktaki temel etken talep yetersizliğidir. Peki bu durumda neler yapılabilir? Genel olarak öncelikle piyasada talebi artırmak gerekecektir. Bunun için de ya kamu harcamaları artırılabilir ya da vergiler düşürülebilir. (ABD hükümetinin almış olduğu önlem paketi gibi) Ancak bu alınacak önlem paketinin orta ve uzun vadede ekonomide enflasyonist bir baskı yaratabileceği ve bu baskının tüm dünya ülkelerine yayılabileceği gerçeğini de göz ardı etmemek gerekir. Amerikan hükümetinin uygulayacağı önlem paketinin etkilerini yılın ikinci çeyreğinden sonra görmeye başlayacağız.

Gelelim piyasalara… Her hafta teknik olarak direnç ve destek seviyelerini veriyorum ve neredeyse her hafta vermiş olduğum destek seviyeleri bir bir kırılıyor. Geçen haftaya kadar tamamen dışa bağımlı bir piyasamız vardı. Ancak artık görülüyor ki iç dinamikler de fiyatlara yansımaya başladı. Bunların başında da bilindiği üzere cari açık geliyor. Moodys Investor Service son raporunda dünya piyasalarında doların düşmeye devam etmesi durumunda Türkiye’yi riskli ülkelerin başında gördüğünü açıkladı. Bu endişeler yabancıların dövize talep etmesine neden oluyor. Her ne kadar döviz bir yatırım aracı olmasa da (ülkemiz için geçerli değil!), bu hafta yatırımcılara dövize dayalı menkul kıymet (yabancı menkul kıymet fonu) öneriyorum.

Önümüzdeki hafta pazartesi ve Salı günleri ABD’de açıklanacak bir veri yok. Pazartesi gecesi St. Louis Fed Başkanı Poole bir konuşma yapacak. Çarşamba günü ABD’de ocak ayı perakende satış (toplam ve oto hariç satış) verileri, aralık ayı iş dünyası stok verisi, Perşembe günü ABD işsizlik başvuruları verisi ve Cuma günü de ABD sanayi üretimi verileri açıklanacak.(Kaynak: Matriks)

İMKB’de 42.000 desteği kırıldı. Destek seviyeleri 41.000 ve 39.500 seviyelerinde. İlk direncimiz ise 43.500 seviyesinde bulunuyor. Teknik göstergeler yönünü aşağı çevirdi ve düşüşün devam edeceğine işaret ediyor.



Sağlıklı ve kazançlı bir hafta geçirmeniz dileğiyle..