“Alpha ve Beta” Yatırım Kararı Verirken Neden Önemlidir?

Geçtiğimiz hafta yayınlanan uluslararası kredi derecelendirme şirketi Standard & Poor’s’un (S&P) değerlendirme raporuna göre, geçtiğimiz 1,5 ay içersinde gelişmekte olan piyasalarda düşüş ortalama %12.44 olurken, bu oran gelişmiş ülkelerde %7.83’te kaldı. İMKB’de gerçekleşen % 22,7’lik düşüş ise dünyada Türkiye’yi en fazla kaybın yaşandığı ülke konumuna getirdi. Çin, % 21,4 ile kayıpta ikinci ülke oldu.

Hani düşmeyecektik? Yada söyle soralım global kriz bizi fazla etkilemeyecekti?

Hepimiz biliyoruz ki Nasrettin hoca fıkrası gibi oldu bu hikâye; Doğurduğuna inanıyorsun da öldüğüne mi inanmıyorsun?

Evet, ama bunun altında insanların büyük çoğunluğunun alpha ve beta arsındaki farkı bilmemesi veya öğrenmemesi yatmaktadır dersek sanırım yanlış bir şey söylemiş olmayız. Bu yüzden de yatırım kararı verirken veya bu konuda analiz yaparken yanılırlar.

Önce beta ile başlayalım. Beta bir portföyün veya hisse senedinin piyasalardaki gelişmelerden ne ölçüde etkilendiğini gösterir bize. Mesela borsa %10 arttığı zaman Abc şirketi %15 artiyorsa betası 1.5’dir (alphasının sıfır olduğunu varsayalım). Piyasada yatırımcılara bankalarımız tarafından satılan fonların ortalama betası 1 düzeyindedir. Yani borsa ne kadar çıktıysa veya düştüyse onlarda o oranda hareket ederler. Aradaki tek fark sizden bunun için yüklüce işlem komisyonu almalarıdır. Akıllı ve birazda tecrübeli (yani fazlaca zarar etmiş zamanında) bir yatırımcı vadeli işlemler borsasında betayı çok daha ucuza satın alabilir.

Şimdi gelelim alpha’ya. Alpha ise bir portföyün veya hisse senedinin ne kadar başarılı olduğunu gösterir bize. Mesela, borsanın değişmediği bir süreçte Abc hisse senedinin değeri %15 artıyorsa alphası %15’dir. Yine piyasada yatırımcılara bankalarımız tarafından satılan fonların ortalama alphası 0’dır. Yani bu fonları yöneten kişilerin hisse seçme veya zamanlama becerileri yoktur. Hedge fonlarının alphası ile genelde pozitiftir. Yatırım fonlarının aksine Hedge fonlar, beta riskini hedge ederek (piyasada betayı short’layarak) yatırımcılara her koşulda pozitif getiri sağlamaya çalışırlar. Yatırımcılar isterlerse kendileri betayı çok ucuza alabilirler zaten.

Alpha ve betayı İMKB’nin performansını ölçmekte kullanmak istersek;

2005 yılının sonunda İMKB 40000 seviyesinde idi. Bugün ise 42000. Son 1,5 aydaki gelişmeleri göz ardı edip 2007 sonunda 55000 değerini kullanmamız da sonucu değiştirmeyecektir.
Ülkenin alphası, borsa, dış borsalar %10 yükseliğinde %15 yükseliyor, dış borsalar %15 yükseliyor fakat dış borsalar düştüğünde %10 düştüğünde %20 düşüyorsa negatiftir. Diğer gelişmekte olan piyasalara kıyasla İMKB “son iki yıldır” çok da iyi bir performans göstermemiştir ne yazık ki… Örnek vermek gerekirse; iki sene önce Hindistan borsası 9000 idi, bugün ise 18000. Yine iki yıl önce sürekli takip ettiğimiz ve Türkiye ile yüksek korelasyonunu savunduğumuz Brezilya borsası 32000 idi, bugün 55000. Benzer tablolar Çin ve Rusya içinde geçerli.

Burada anlaşılması gereken sorun dış borsalar düştüğünde bizim borsamızın düşmesi değil. Dış borsalar düştüğünde bizim borsamızın olması gerekenden çok düşmesi ve yine dış borsalar yükseldiğinde bizim borsamızın olması gerekenden az yükselmesidir. Ekonomimizin gelecek beklentiler açısından görünümü ve başarısızlığı buradadır.

Dikkat edilirse ülkemizin alphası bir süredir negatiftir ve bu sadece bütçe açıklarını kapatarak ve sıkı maliye politikası gibi uygulamalarla çözülebilecek bir sorun değildir.

Ekonomik gelişmelerin takip edilmesinde bu kavramlarında göz ardı edilmemesi gerekir diye düşünüyorum.

Emre Şenel